{"id":5632,"date":"2026-06-15T11:16:21","date_gmt":"2026-06-15T08:16:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.gamermarkt.com\/blog\/?p=5632"},"modified":"2026-06-15T11:16:22","modified_gmt":"2026-06-15T08:16:22","slug":"pokemon-go-verileri-askeri-drone-navigasyon-kullanimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gamermarkt.com\/blog\/tr\/pokemon-go-verileri-askeri-drone-navigasyon-kullanimi\/","title":{"rendered":"Pok\u00e9mon Go Oynarken Fark\u0131nda Olmadan Askeri Drone’lara Harita \u00c7\u0131kard\u0131n\u0131z"},"content":{"rendered":"\n
\n

Pok\u00e9mon Go oyuncular\u0131n\u0131n y\u0131llard\u0131r yapt\u0131\u011f\u0131 milyarlarca \u00e7evre taramas\u0131, askeri drone ve robotlar\u0131n GPS olmadan y\u00f6n bulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir yapay zeka modelinin e\u011fitiminde kullan\u0131ld\u0131. \u0130\u015fte t\u00fcm detaylar.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Pok\u00e9mon Go oyuncular\u0131n\u0131n 2021’den bu yana yapt\u0131\u011f\u0131 yakla\u015f\u0131k 30 milyar \u00e7evre taramas\u0131, askeri drone ve robotlar\u0131n GPS sinyali olmadan y\u00f6n bulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir yapay zeka navigasyon modelinin temel e\u011fitim materyali oldu. Hollanda’n\u0131n sayg\u0131n gazetesi Trouw’un haziran 2026 ba\u015f\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 rapor, bu verilerin ABD merkezli savunma \u015firketi Vantor’un insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131 i\u00e7in geli\u015ftirdi\u011fi sistemle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funu ortaya koydu.<\/p>\n\n\n\n

Pok\u00e9mon Go Tarama Verileri Nas\u0131l Topland\u0131?<\/h2>\n\n\n\n

Pok\u00e9mon Go, 2021 y\u0131l\u0131nda oyuna eklenen bir g\u00fcncellemeyle “AR Haritalama” \u00f6zelli\u011fini devreye ald\u0131. Bu \u00f6zellik sayesinde oyuncular, Pok\u00e9Duraklarda ve Spor Salonlar\u0131nda telefonlar\u0131n\u0131n kameras\u0131yla \u00e7evrelerini 20-30 saniyelik videolarla tarayarak oyun i\u00e7i \u00f6d\u00fcller kazanabiliyordu. Niantic’in kendi yard\u0131m sayfalar\u0131nda da belirtildi\u011fi \u00fczere, tarama s\u0131ras\u0131nda oyunculardan nesnenin etraf\u0131nda y\u00fcr\u00fcmeleri, farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan ve farkl\u0131 hava ko\u015fullar\u0131nda \u00e7ekim yapmalar\u0131 isteniyordu.<\/p>\n\n\n\n

Bu taramalar g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck esas\u0131na dayan\u0131yordu ve oyuncular ayr\u0131 bir izin vererek kat\u0131l\u0131m sa\u011fl\u0131yordu. Ancak kabul edilen hizmet \u015fartlar\u0131, Niantic’e “devredilebilir ve alt lisanslanabilir” bir kullan\u0131m hakk\u0131 tan\u0131yordu. Yani toplanan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflara sat\u0131labilir veya lisanslanabilir durumdayd\u0131. Oyuncular\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu bu maddeleri okumadan “Kabul Et” butonuna bast\u0131.<\/p>\n\n\n\n

30 Milyar Tarama Ne \u0130\u015fe Yarad\u0131?<\/h2>\n\n\n\n

Niantic, milyonlarca oyuncudan toplanan bu devasa veri setini kullanarak d\u00fcnyan\u0131n son derece ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir 3 boyutlu dijital haritas\u0131n\u0131 olu\u015fturdu. Bu harita, \u015firketin geli\u015ftirdi\u011fi G\u00f6rsel Konumland\u0131rma Sistemi’nin (VPS) temelini olu\u015fturdu. VPS, GPS uydular\u0131ndan gelen sinyaller yerine kameran\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7evresel unsurlar\u0131 (binalar, tabelalar, heykeller, kald\u0131r\u0131m ta\u015flar\u0131 gibi) \u00f6nceden olu\u015fturulmu\u015f 3D haritayla e\u015fle\u015ftirerek konumu santimetre hassasiyetinde belirleyebiliyor.<\/p>\n\n\n\n

Niantic Spatial CTO’su Brian McClendon’\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131na g\u00f6re, \u015firketin d\u00fcnya genelinde bir milyondan fazla noktada son derece hassas konum belirleme kapasitesi bulunuyor. Her bir nokta i\u00e7in farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan, g\u00fcn\u00fcn farkl\u0131 saatlerinde ve farkl\u0131 hava ko\u015fullar\u0131nda \u00e7ekilmi\u015f binlerce g\u00f6r\u00fcnt\u00fc mevcut. MIT Technology Review’da yer alan haberlere g\u00f6re bu veriler, GPS’in g\u00fcvenilir olmad\u0131\u011f\u0131 kentsel alanlarda robotlar\u0131n hassas navigasyonu i\u00e7in kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Niantic Spatial ve Vantor Ortakl\u0131\u011f\u0131 Ne Anlama Geliyor?<\/h2>\n\n\n\n

Niantic, 2025 y\u0131l\u0131nda oyun b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc (Pok\u00e9mon Go dahil) Suudi Arabistan sermayeli Scopely \u015firketine 3,5 milyar dolara satt\u0131. Sat\u0131\u015f\u0131n ard\u0131ndan \u015firket, “Niantic Spatial” ad\u0131yla yeni bir yap\u0131 kurarak co\u011frafi uzamsal yapay zeka ve haritalama teknolojilerine odakland\u0131. Niantic Spatial, 250 milyon dolar sermaye ile yola \u00e7\u0131kt\u0131 ve elinde y\u0131llard\u0131r biriken devasa tarama ar\u015fivi kald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Aral\u0131k 2025’te Niantic Spatial, eski ad\u0131yla Maxar Intelligence olan ABD merkezli savunma ve istihbarat firmas\u0131 Vantor ile stratejik bir ortakl\u0131k duyurdu. Bu ortakl\u0131\u011f\u0131n amac\u0131, Niantic Spatial’\u0131n yerden toplanan VPS teknolojisini Vantor’un hava platformlar\u0131 i\u00e7in geli\u015ftirdi\u011fi “Raptor” navigasyon yaz\u0131l\u0131m\u0131yla birle\u015ftirmekti. Raptor, drone’lar\u0131n kendi kameralar\u0131n\u0131 ve Vantor’un 100 milyon kilometrekareden fazla alan\u0131 kapsayan 3D arazi verileriyle e\u015fle\u015ftirerek GPS olmadan 10 metreden daha az hata pay\u0131yla konum belirlemesini sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Entegre sistemin erken testlerinde, GPS’e k\u0131yasla konum hatas\u0131nda y\u00fczde 70’e varan azalma sa\u011flanarak yakla\u015f\u0131k 1,5 metre hassasiyete ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kland\u0131. Mart 2026’da Londra’da d\u00fczenlenen DGI 2026 konferans\u0131nda iki \u015firket bu sonu\u00e7lar\u0131 birlikte sundu.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’de Milyonlarca Ki\u015fi Bu Oyunu \u0130ndirmi\u015fti<\/h2>\n\n\n\n

Pok\u00e9mon Go, 2016 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye’de de b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131k yaratm\u0131\u015ft\u0131. S\u00f6zc\u00fc gazetesinin haberine g\u00f6re, T\u00fcrkiye’de milyonlarca ki\u015fi taraf\u0131ndan indirilen oyun, sokaklarda telefon kameras\u0131yla Pok\u00e9mon avc\u0131l\u0131\u011f\u0131 yapan kalabal\u0131klar olu\u015fturmu\u015ftu. Oyun, \u0130ran ve \u00c7in’de “milli g\u00fcvenlik” gerek\u00e7esiyle tamamen yasaklanm\u0131\u015ft\u0131; ancak T\u00fcrkiye’de b\u00f6yle bir yasak uygulanmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin mobil oyun pazar\u0131 2025 y\u0131l\u0131nda y\u00fczde 6 b\u00fcy\u00fcyerek 347 milyon dolara ula\u015ft\u0131. Ancak konum tabanl\u0131 oyunlar kategorisinde gelir bir \u00f6nceki y\u0131la g\u00f6re y\u00fczde 69,7 oran\u0131nda d\u00fc\u015ft\u00fc. Bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe ra\u011fmen, Pok\u00e9mon Go’nun T\u00fcrkiye’deki aktif oyuncu taban\u0131 y\u0131llarca \u00f6nemli bir b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011fe sahipti ve T\u00fcrk oyuncular\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 taramalar da bu 30 milyarl\u0131k veri havuzuna katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Niantic ve Vantor Ne Diyor?<\/h2>\n\n\n\n

Trouw’un haberi d\u00fcnya genelinde b\u00fcy\u00fck yank\u0131 uyand\u0131rd\u0131ktan sonra hem Niantic Spatial hem de Vantor a\u00e7\u0131klama yapmak zorunda kald\u0131. IGN’e konu\u015fan Niantic Spatial s\u00f6zc\u00fcs\u00fc, Pok\u00e9mon Go taramalar\u0131n\u0131n \u015firketin temel yapay zeka modellerinin “erken bir versiyonunu” e\u011fitmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etti. Ancak \u015fu anda Vantor ile yap\u0131lan anla\u015fma kapsam\u0131nda Pok\u00e9mon Go verilerinin payla\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

S\u00f6zc\u00fc ayr\u0131ca \u015fu detay\u0131 payla\u015ft\u0131: “30 milyar” rakam\u0131 yaln\u0131zca Pok\u00e9mon Go’dan de\u011fil, Ingress dahil t\u00fcm Niantic oyunlar\u0131ndan gelen taramalar\u0131 kaps\u0131yor ve her y\u00fcklenen videonun y\u00fczlerce ayr\u0131 karesini de ayr\u0131 ayr\u0131 say\u0131yor. Scopely’nin Pok\u00e9mon Go’yu devralmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan AR tarama \u00f6zelli\u011fi tamamen kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve Niantic Spatial ile veri payla\u015f\u0131m\u0131 sona erdi.<\/p>\n\n\n\n

Vantor ise Trouw’a verdi\u011fi yan\u0131tta “oyun verisi kullanmad\u0131klar\u0131n\u0131” s\u00f6yledi. Ancak askeri kullan\u0131m i\u00e7in devreye al\u0131nacak navigasyon modelinin ge\u00e7mi\u015fte Pok\u00e9mon Go taramalar\u0131yla e\u011fitilip e\u011fitilmedi\u011fi sorusuna net yan\u0131t vermekten ka\u00e7\u0131nd\u0131. Vantor’un \u015eubat 2026’da ABD Ordusu ile 217 milyon dolara varan bir e\u011fitim yaz\u0131l\u0131m\u0131 s\u00f6zle\u015fmesi imzalad\u0131\u011f\u0131 da kamuoyuyla payla\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Sivil Verinin Askeri Kullan\u0131m\u0131: Etik Tart\u0131\u015fma<\/h2>\n\n\n\n

Bu olay, mobil oyunlardan toplanan verilerin tamamen farkl\u0131 alanlarda nas\u0131l kullan\u0131labilece\u011fine dair \u00f6nemli bir \u00f6rnek olu\u015fturdu. Delft Teknoloji \u00dcniversitesi’nden etik profes\u00f6r\u00fc Jeroen van den Hoven, yapay zeka modelleri bir kez e\u011fitildikten sonra hangi verilerin modelin i\u00e7inde oldu\u011funu kan\u0131tlaman\u0131n “neredeyse imkans\u0131z” hale geldi\u011fini belirtti.<\/p>\n\n\n\n

Dijital Haklar \u0130zleme Grubu Politika Ba\u015fkan\u0131 Tom Sulston, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n uzun yasal metinleri okumad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00fccretsiz servislerin asl\u0131nda kullan\u0131c\u0131lar\u0131 birer \u00fcr\u00fcn olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hat\u0131rlatt\u0131. Sydney \u00dcniversitesi’nden Dr. Rob Nicholls ise durumun “buzda\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnen k\u0131sm\u0131” oldu\u011funu s\u00f6yleyerek, ge\u00e7mi\u015fte Strava fitness uygulamas\u0131n\u0131n verilerinin de gizli askeri tesislerin konumunu if\u015fa etmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 an\u0131msatt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’de y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan 6698 say\u0131l\u0131 Ki\u015fisel Verilerin Korunmas\u0131 Kanunu (KVKK), ki\u015fisel verilerin belirlenen ama\u00e7la ba\u011flant\u0131l\u0131, s\u0131n\u0131rl\u0131 ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc i\u015flenmesini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Ancak yurt d\u0131\u015f\u0131 merkezli uygulamalarda bu t\u00fcr verilerin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflara aktar\u0131lmas\u0131 konusu, uluslararas\u0131 hukuki bo\u015fluklar nedeniyle tart\u0131\u015fmal\u0131 olmaya devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n

GPS’siz Navigasyon Teknolojisi Nas\u0131l \u00c7al\u0131\u015f\u0131yor?<\/h2>\n\n\n\n

Niantic Spatial’\u0131n geli\u015ftirdi\u011fi VPS 2.0, iki farkl\u0131 modda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Daha \u00f6nce taranm\u0131\u015f b\u00f6lgelerde alt\u0131 serbestlik dereceli (6DoF) konumland\u0131rma ile santimetre hassasiyetinde konum belirleyebiliyor. Taranmam\u0131\u015f b\u00f6lgelerde ise \u00fc\u00e7 serbestlik dereceli (3DoF) konumland\u0131rma ile GPS olmadan bile g\u00fcvenilir y\u00f6n ve konum bilgisi sunabiliyor.<\/p>\n\n\n\n

Sistem, cihaz\u0131n kameras\u0131ndan gelen canl\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri ivme\u00f6l\u00e7er, manyetometre ve LIDAR gibi sens\u00f6r verileriyle birle\u015ftirerek \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00d6nceden olu\u015fturulmu\u015f 3D haritayla e\u015fle\u015fme sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda, otonom bir platform (drone, robot veya arazi arac\u0131) taranm\u0131\u015f bir b\u00f6lgeye girdi\u011finde otomatik olarak daha hassas konumland\u0131rma moduna ge\u00e7iyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu teknoloji yaln\u0131zca askeri alanda de\u011fil, sivil alanda da kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Niantic Spatial, teslimat robotu \u015firketi Coco Robotics ile de \u00e7al\u0131\u015farak GPS’in zay\u0131f kald\u0131\u011f\u0131 yo\u011fun \u015fehir merkezlerinde robotlar\u0131n hassas navigasyonunu sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Oyuncular \u0130\u00e7in Bu Ne Anlama Geliyor?<\/h2>\n\n\n\n

Pok\u00e9mon Go h\u00e2l\u00e2 d\u00fcnya genelinde 100 milyonu a\u015fk\u0131n benzersiz oyuncuya sahip ve ayl\u0131k 20 milyondan fazla haftal\u0131k aktif kullan\u0131c\u0131s\u0131yla mobil oyun d\u00fcnyas\u0131n\u0131n devleri aras\u0131nda yer al\u0131yor. Oyunun toplam indirme say\u0131s\u0131 700 milyonu ge\u00e7ti ve bug\u00fcne kadar 6 milyar dolar\u0131n \u00fczerinde gelir elde etti.<\/p>\n\n\n\n

Scopely’nin devrald\u0131\u011f\u0131 yeni d\u00f6nemde AR tarama \u00f6zelli\u011fi kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve Niantic Spatial ile veri payla\u015f\u0131m\u0131 tamamen kesildi. Bu nedenle \u015fu anda oyunu oynayan kullan\u0131c\u0131lar\u0131n yeni tarama verileri askeri veya ticari ama\u00e7larla kullan\u0131lm\u0131yor. Ancak ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lm\u0131\u015f taramalar zaten modelin e\u011fitiminde kullan\u0131ld\u0131 ve yapay zeka modelleri bir kez e\u011fitildikten sonra bu veriler geri al\u0131nam\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Niantic Spatial’\u0131n gizlilik portal\u0131 \u00fczerinden veri silme talebi g\u00f6ndermek m\u00fcmk\u00fcn. Ayr\u0131ca gelecekte benzer durumlarla kar\u015f\u0131la\u015fmamak i\u00e7in herhangi bir uygulamada AR tarama \u00f6zelliklerini etkinle\u015ftirmeden \u00f6nce hizmet \u015fartlar\u0131n\u0131 dikkatlice incelemek \u00f6nem ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Merak Edilenler<\/h2>\n\n\n\n

Pok\u00e9mon Go h\u00e2l\u00e2 veri topluyor mu?<\/h3>\n\n\n\n

Hay\u0131r. Scopely’nin oyunu devralmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan AR tarama \u00f6zelli\u011fi tamamen kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve Niantic Spatial ile veri payla\u015f\u0131m\u0131 sona erdi. \u015eu anda oyunu oynamak bu t\u00fcr bir veri toplanmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Taramalar zorunlu muydu?<\/h3>\n\n\n\n

Hay\u0131r. AR Haritalama g\u00f6revleri tamamen iste\u011fe ba\u011fl\u0131yd\u0131 ve yaln\u0131zca 20. seviye \u00fczerindeki oyunculara sunuluyordu. \u00c7ocuk hesaplar\u0131na sahip e\u011fitmenler bu g\u00f6revleri alam\u0131yordu. Ancak oyun i\u00e7i \u00f6d\u00fcller sunularak kat\u0131l\u0131m te\u015fvik ediliyordu.<\/p>\n\n\n\n

Verilerim do\u011frudan askeri sistemlere mi gitti?<\/h3>\n\n\n\n

Niantic Spatial, ham tarama verilerinin do\u011frudan Vantor’a payla\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Taramalar, \u015firketin kendi yapay zeka modellerinin e\u011fitiminde kullan\u0131ld\u0131. Bu modeller daha sonra Vantor ortakl\u0131\u011f\u0131 kapsam\u0131nda askeri navigasyon sistemlerine entegre ediliyor.<\/p>\n\n\n\n

Ge\u00e7mi\u015f taramalar\u0131m\u0131 sildirebilir miyim?<\/h3>\n\n\n\n

Niantic Spatial’\u0131n gizlilik portal\u0131 \u00fczerinden veri silme talebi g\u00f6nderilebilir. Ancak yapay zeka modeli zaten e\u011fitildi\u011fi i\u00e7in, silinen ham verilerin model \u00fczerindeki etkisi geri al\u0131namaz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pok\u00e9mon Go oyuncular\u0131n\u0131n y\u0131llard\u0131r yapt\u0131\u011f\u0131 milyarlarca \u00e7evre taramas\u0131, askeri drone ve robotlar\u0131n GPS olmadan y\u00f6n bulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bir yapay zeka modelinin e\u011fitiminde kullan\u0131ld\u0131. \u0130\u015fte t\u00fcm detaylar.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":5633,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[319],"tags":[],"class_list":["post-5632","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gamermarkt.com\/blog\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5632","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gamermarkt.com\/blog\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gamermarkt.com\/blog\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gamermarkt.com\/blog\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gamermarkt.com\/blog\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5632"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.gamermarkt.com\/blog\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5632\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5634,"href":"https:\/\/www.gamermarkt.com\/blog\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5632\/revisions\/5634"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gamermarkt.com\/blog\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5633"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gamermarkt.com\/blog\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5632"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gamermarkt.com\/blog\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5632"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gamermarkt.com\/blog\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5632"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}